کلید فشاری یا پوش باتن از رایجترین انواع سوئیچها است و به گونهای طراحی شده که در هنگام فشار دادن دکمه یک اتصال الکتریکی لحظهای ایجاد کرده و با رها شدن دکمه اتصال را قطع کند. این کلیدها دارای طرحها و پیکربندیهای مختلفی هستند اما بهطورکلی کلید شستی فشاری از یک دکمه و مجموعهای از کنتاکتها در داخل محفظه سوئیچ تشکیل میشود.
از کلید فشاری برق صنعتی معمولاً برای روشن و خاموش کردن مدار کنترل استفاده میشود و خصوصا در مدارهای کنترل اتوماتیک الکتریکی برای ارسال دستی سیگنالهای کنترلی به کنتاکتورها، رلهها، استارترهای الکترومغناطیسی کاربرد دارد. سوئیچ پوش باتن (کلید فشاری) میتواند کنترلهای اولیه مانند استارت، توقف، چرخش به جلو و عقب، تغییر سرعت و قفل را انجام دهد.
معمولاً هر کلید فشاری دارای دو جفت کنتاکت شامل یک کنتاکت نرمال باز NO و یک کنتاکت نرمال بسته NC است. این دو جفت کنتاکت بهطور همزمان عمل میکنند، بهطوریکه کنتاکت NC باز و در همان زمان کنتاکت NO بسته میشود.
کلیدهای فشاری انواع و کاربردهای مختلفی دارند که بسته به نیازهای هر پروژه انتخاب میشوند. در ادامه به توضیح مشخصات انواع کلید فشاری تابلو برق خواهیم پرداخت.
شستی استارت از پرکاربردترین قطعات در تابلو برقهای صنعتی است که نقش راهاندازی تجهیزاتی مانند موتور، پمپ یا دستگاههای صنعتی را بر عهده دارد. کلید فشاری استارت اغلب به رنگ سبز طراحی میشود و کاربرد آن در روشن کردن موتور یا فعالسازی مدار کنترلی است. ساختار این شستیها معمولاً از نوع نرمال باز یا NO است، یعنی با فشار دادن شستی، مدار بسته شده و جریان برقرار میشود و پس از رها کردن، به حالت باز اولیه بازمیگردد.
این شستیها غالباً به رنگ قرمز هستند و وظیفه قطع جریان و متوقف کردن فرآیند یا موتور را بر عهده دارند. ساختار آنها معمولاً از نوع نرمال بسته یا NC است؛ یعنی در حالت عادی مدار وصل بوده و با فشار دادن شستی، مدار باز شده و جریان قطع میشود. این دکمه ها معمولا از متریال پلاستیک و یا فلز ساخته شده، توسط دست تحریک میشوند و برای اعمال فرمان قطع یا وصل در یک مدار به کار میروند.
کلید فشاری استارت/استاپ یک قطعه ساده اما بسیار مهم در سیستمهای فرمان برقی است. این شستی بهصورت یک واحد یکپارچه است که هردو عملکرد شروع (NO) و توقف (NC) را در یک محفظه کوچک انجام میدهد. مزیت اصلی شستی دوبل، صرفهجویی در فضای نصب روی تابلو فرمان است.
معمولا از کلید امرجنسی فشاری یا پوش باتن قارچی برای ارسال سیگنال استفاده میشود. این کلید اضطراری معمولا در سیستمهای اتوماسیون صنعتی که دارای کامپیوترهای صنعتی یا پی ال سی (PLC) هستند، بیشتر مورد توجه است. این کلیدها دارای یک سر بزرگ شبیه به قارچ هستند که برای سهولت در ضربه زدن سریع در مواقع خطر طراحی شدهاند. وظیفه اصلی کلید فشاری قارچی، قطع فوری برق در شرایط اضطراری (مانند گیر کردن ماشینآلات یا احتمال خطر جانی) است. کلید شستی فشاری قارچی برخلاف شستیهای معمولی، اغلب دارای مکانیزم قفل شونده است، یعنی پس از فشار داده شدن، در وضعیت توقف باقی مانده و تا زمانی که بهصورت دستی ریست نشود، مدار قطع باقی خواهد ماند.
کلید فشاری استیل، یک صفحه نمایش الکترونیکی است که در داخل کابین آسانسور نصب شده و به مسافران امکان کنترل آسانسور را با کمک شستی آسانسور می دهد. این کلید فشاری فلزی شامل دکمه های بالا و پایین برای جابجایی بین طبقات مختلف، دکمه های باز و بسته کردن درها و دکمه های خدمات اضطراری مانند زنگ آلارم و تعلیق آسانسور است. این کلیدها از جنس فلز (اغلب استیل ضد زنگ) ساخته میشوند و مقاومت بسیار بالایی در برابر سایش، رطوبت، مواد شیمیایی و تخریب دارند.
پوش باتن چراغ دار تفاوت زیادی با پوش باتنهای معمولی ندارد جز اینکه علاوه بر عملکرد فشاری، دارای یک لامپ LED یا چراغ کوچک داخلی هم بوده و به اپراتور فیدبک بصری میدهد. بهعنوان مثال، روشن شدن چراغ این پوش باتن نشان میدهد که موتور در حال کار است، دستگاه روشن است یا خطایی رخ داده است. این قابلیت در کلید فشاری تابلو برق های پیچیده برای نمایش وضعیت سیستم، حیاتی است.
عملکرد این کلید فشاری برق صنعتی به این صورت است که با یک بار فشار دادن، مدار آن وصل شده و جریان برقرار میشود و با فشار دادن مجدد، دکمه کلید قطع می گردد. این شستیها معمولا برای استفاده در پنلهای کنترل فشرده یا دستگاههای قابل حمل که با محدودیت فضا مواجه هستند، طراحی میشوند و عملکرد آنها (NO/NC) مشابه شستیهای بزرگتر است. بااینوجود، ابعاد کوچک آنها امکان نصب تعداد بیشتری کلید در فضای محدود را فراهم میکند.کلید فشاری استیل فلزی دارای مهره و رزوههایی است که به آسانی روی پنل محکم میشود.
جنس بدنه این کلیدها از ماده باکالیت (نوعی پلاستیک حرارتی) است که عایق بسیار خوبی در برابر جریان الکتریسیته محسوب میشود و در برابر حرارت نیز مقاوم است. این نوع کلید فشاری بیشتر در تابلو برقهای قدیمیتر یا برخی کاربردهای خاص صنعتی که نیاز به عایقبندی الکتریکی بالا دارند، استفاده میشود.
این شستی در حالت عادی اتصال بسته است و با فشردن آن اتصال قطع شده و با رها کردن آن دوباره اتصال بسته میشود. کلید فشاری معکوس در مدارهای کنترل موتور و برای تغییر جهت چرخش موتور به کار میرود. این کلیدها اغلب در یک مجموعه دو شستی قرار میگیرند که یکی برای جهتدهی حرکت به جلو و دیگری برای حرکت به عقب (یا معکوس) استفاده میشود. این شستیها بهصورت لحظهای عمل کرده و معمولاً در مدار فرمان، کنتاکتورهای چپگرد و راستگرد را فعال میکنند.
پوش باتنهای ضد آب برای کارکرد مطمئن در محیطهایی که در معرض رطوبت، پاشش آب، گرد و غبار یا مواد شیمیایی قرار دارند، طراحی شدهاند. میزان مقاومت این کلیدها با درجه IP مشخص میشود. IP65 نشانه مقاومت کلید فشاری در برابر گرد و غبار و پاشش مستقیم آب و IP67 نشانه مقاومت در برابر گرد و غبار و قابلیت غوطهوری موقت در آب است. همچنین، این کلیدها دارای واشرهایی هستند که از نفوذ مایعات به سیستم الکتریکی جلوگیری میکنند.
انواع کلید فشاری تابلو برق توسط برندهای مختلف تولید میشوند. در ادامه به معرفی چند برند برتر کلید فشاری خواهیم پرداخت.
شرکت اشنایدر، یک تجهیزات الکتریکی فرانسوی است که در زمینه مهندسی برق و تولید تجهیزات الکترونیکی و الکتریکی و توزیع و انتقال آن فعالیت میکند. شرکت اشنایدر الکتریک در سال ۱۸۳۶ توسط جوزف اوژن اشنایدر و آدولف اشنایدر تأسیس شد و دفتر مرکزی این شرکت در شهر روی ملمزون، فرانسه قرار دارد.
عموما پوش باتنهای اشنایدر به دلیل کیفیت ساخت بالا، دوام و قابلیت اطمینان خود شهرت دارند. این محصولات مطابق با استانداردهای سختگیرانه بینالمللی تولید میشوند و شامل انواع کلیدهای فشاری پلاستیکی، فلزی، قارچی و چراغدار هستند.
کمپانی تله مکانیک نیز در گذشته یک شرکت فرانسوی بسیار معتبر و پیشرو در تولید قطعات کنترلی و سنسورها بود اما در حال حاضر، این برند توسط شرکت اشنایدر الکتریک خریداری شده و در نتیجه، بسیاری از محصولات کنترل و اتوماسیون آن که پیشتر با نام تله مکانیک به فروش میرسیدند، اکنون تحت نام Schneider Electric عرضه میشوند. بنابراین، توجه داشته باشید که در بازار، وقتی از کلید فشاری تله مکانیک صحبت میشود، معمولاً منظور همان محصولات باکیفیت اشنایدر است.
فانال یک برند آلمانی است که در زمینه تولید تجهیزات کنترل صنعتی تخصص دارد و به دلیل تولید قطعات کنترل و فرمان با تمرکز بر دوام بالا و عملکرد دقیق در محیطهای صنعتی مشهور است. محصولات فانال اغلب در ماشینآلات صنعتی سنگین، تابلوهای توزیع و محیطهایی که نیاز به مقاومت مکانیکی و الکتریکی بالا دارند، مورد استفاده قرار میگیرند.
بهطورکلی، کلید فشاری از یک درپوش شستی، یک فنر برگشتی، یک کنتاکت متحرک از نوع پل، یک کنتاکت ثابت، یک میله اتصال ستون و یک پوسته تشکیل شده است.
درپوش شستی، بخش بیرونی و رنگی کلید است که توسط کاربر فشار داده میشود و شکلهای مختلفی دارد. فنر برگشتی دارای سازوکاری است که تضمین میکند کلید پس از رها شدن، به حالت اولیه خود بازگردد (به جز در کلیدهای قفلشونده مانند امرجنسی).
کنتاکت متحرک مهمترین بخش کلید فشاری و شامل پایانههای اتصال سیم و تیغههایی است که وضعیت مدار را تعیین میکنند. شستی استارت فقط یک کنتاکت ثابت دارد. هنگامی که فنر فشرده میشود، کنتاکت متحرک به کنتاکت ثابت متصل شده و یک مدار بسته را تشکیل میدهد. پس از آزاد شدن، فنر بهطور خودکار به حالت اولیه برمیگردد. شستی استارت دارای دو پایانه در دو طرف کنتاکت ثابت است.
پوش باتن یا کلید فشاری عمدتا برای کنترل کردن فرآیندهای عملیاتی یا دستگاهی به کار میرود و عملکرد سیستم را تنظیم میکند. بهطورکلی، کاربردهای کلید فشاری، عبارتند از:
روشن یا خاموش کردن موتورهای الکتریکی
وقفهای فوری در شرایط خطر (در مورد کلیدهای فشاری قارچی یا امرجنسی)
تأیید دریافت دستور یا نمایش وضعیت (پوش باتنهای چراغدار)
کنترل مراحل مختلف خطوط تولید، پرسها و رباتها
شستیهای آسانسور، دستگاههای خودپرداز و پنلهای دسترسی
راهاندازی تایمرها، شمارندهها، یا تغییر جهت در مدارات فرمان
رنگ پوش باتنها بر اساس استانداردهای بینالمللی (مانند IEC) دارای تنوع و معانی مشخصی است. رنگ قرمز، نشانه خطر و نیاز به توقف اضطراری و قطع عملیات، است که عموما در کلیدهای امرجنسی برای ریست سیستم در شرایط خطا استفاده میشود. رنگ زرد، نشانه هشدار و احتیاط است که در شرایط غیرعادی و نیاز به مداخله در شرایط خطرناک کاربرد دارد. رنگ سبز نشانه ایمنی شرایط برای شروع کار و روشن کردن تجهیزات است. رنگ آبی نماد انجام یک عملکرد خاص مانند تغییر مود سیستم است. رنگ سفید نیز نشانه عملکرد عادی سیستم بدون الزامات ایمنی یا اضطراری خاص است.
جعبه کلید فرمان و یا کنترل باکس (Control Box) به محفظهای کنترلی گفته میشود که در آن قطعات الکترونیکی و مدارها از جمله انواع کلید فشاری، شاسی و سلکتور درون آن قرار دارند. جعبه فرمان برای جمعآوری و متمرکز کردن نقاط کنترل، در دسترس قرار دادن آنها برای اپراتور و محافظت قطعات در برابر ضربه و عوامل محیطی (مانند گرد و غبار یا رطوبت) به کار میرود و جنس آن اغلب از پلاستیک مقاوم یا استیل ضد زنگ است.
قیمت کلیدهای فشاری بسیار متغیر است و به عوامل متعددی از جمله برند، کیفیت ساخت، نوع کنتاکت، جنس متریال، قطر، چراغدار بودن، قابلیت قفلشوندگی (امرجنسی) و مقاومت در برابر مواد شیمیایی یا آب بستگی دارد. محصولات برندهای باکیفیت و درجه یک به دلیل تضمین دقت عملکرد، طول عمر بسیار بالا و رعایت استانداردهای جهانی قیمت بالاتری دارند. همچنین، هرچه مقاومت پوش باتن در برابر نفوذ گرد و غبار و آب بیشتر باشد، قیمت آن هم به همان میزان افزایش مییابد.
برای خرید کلید فشاری لازم است ابتدا اطمینان حاصل کنید که کلید برای ولتاژ و جریان مدار فرمان شما (مثلاً ۲۲۰ ولت AC یا ۲۴ ولت DC) مناسب باشد. همچنین، باید عمر کلید (تعداد دفعات فشار دادن) و تحمل جریان در طول زمان را نیز بر اساس نیاز پروژه بررسی کنید. توجه داشته باشید که کلیدهای فلزی (استیل) گرانتر از انواع پلاستیکی هستند. علاوهبراین، قطر کلیدهای فشاری بزرگتر نسبت به قطرهای متداول ممکن است کمی بیشتر باشد.
برای اطمینان از خریدی رضایتمندانه میتوانید با فروشگاه دیجی اف تی سی (digiftc) در تماس باشید. این فروشگاه با بیش از ده سال تجربه در ارائه تجهیزات و ملزومات برق صنعتی یکی از پیشگامان این صنعت شناخته میشود. همچنین، تیم حرفهای کارشناسان ما در تمام مراحل به شما مشاوره خواهند داد و شما را همراهی خواهند کرد تا تجربهای عالی از خرید خود داشته باشید.
